GENEL BİLGİ

Fatih Sultan Mehmed yalnızca İstanbul’u fetheden bir hükümdar mıydı, yoksa Osmanlı siyasi düzenini dönüştüren kurucu bir figür müydü?  Fatih’in önemi yalnızca İstanbul’un fethiyle sınırlı değildir. 15. yüzyılın ilk yarısında Fetret Devri’nin ardından yeniden toparlanan Osmanlı Devleti, yüzyılın sonunda merkezi kurumları, hukuk düzeni, başkenti ve imparatorluk iddiasıyla daha farklı bir siyasi yapıya dönüşmüştü. Şirince’de gerçekleşecek bu programda Fatih dönemi; siyaset, hukuk, tarih yazıcılığı, felsefe ve saray kültürü üzerinden ele alınacaktır. II. Murad’dan II. Bayezid’e uzanan süreç incelenirken Kritovulos’un Fatih anlatısı, Fatih Kanunnâmesi ve saray çevresindeki ilmî tartışmalar üzerinde durulacaktır. Programda Fatih; Roma ve Bizans mirasıyla ilişki kuran, İstanbul’u yeni bir siyasi merkez hâline getiren, devlet ve hanedan düzenini yeniden şekillendiren bir hükümdar olarak değerlendirilecektir.

AMAÇ

Bu kampın amacı, Fatih Sultan Mehmed ve dönemini yalnızca askerî ve siyasi gelişmelerin kronolojik bir anlatısı üzerinden incelemek değildir. 1420–1500 yılları arasındaki Osmanlı dünyasını ele alarak Fatih döneminin hangi siyasi ve düşünsel koşullar içerisinde ortaya çıktığını anlamayı amaçlıyoruz. II. Murad dönemindeki gelişmeler, İstanbul’un fethi, merkezîleşme politikaları ve Fatih’in ölümünden sonra yaşanan iktidar mücadeleleri birlikte değerlendirilecektir. Kritovulos’un anlatısı üzerinden Fatih’in Roma ve Bizans mirasıyla ilişkisi; Fatih Kanunnâmesi üzerinden devlet, saray ve hanedan düzeni; saraydaki felsefe ve kelâm tartışmaları üzerinden ise iktidar ile bilgi arasındaki ilişki incelenecektir. Programın amacı, katılımcıların Fatih dönemini farklı kaynaklar ve akademik yaklaşımlar üzerinden değerlendirmelerine yardımcı olmaktır.

HEDEF KİTLE

Program; Osmanlı ve Bizans tarihi, hukuk tarihi, siyasi düşünce, İslam düşüncesi, felsefe ve tarih yazıcılığıyla ilgilenen herkese açıktır. Özellikle tarih, sanat tarihi, hukuk, siyaset bilimi, felsefe, ilahiyat ve edebiyat bölümlerinde lisans, yüksek lisans veya doktora eğitimi gören öğrenciler programa başvurabilir. Üniversite dışında olup 15. yüzyıl Osmanlı dünyasını akademik bir çerçevede incelemek isteyen katılımcılar da programa kabul edilmektedir. Önceden uzmanlık bilgisi gerekmemektedir. Katılımcıların derslere devam etmeleri, önerilen metinleri okumaları ve tartışmalara katılmaları beklenmektedir.

EĞİTMENLER VE DERS İÇERİKLERİ

Hüseyin Yılmaz / Osmanlı Siyasi ve Düşünce Tarihi

1420–1500: Fatih’i Hazırlayan ve Fatih’in Dönüştürdüğü Osmanlı Dünyası

Fatih dönemini anlayabilmek için II. Murad dönemindeki siyasi toparlanmayı, Fetret Devri sonrasında yeniden kurulan hanedan otoritesini ve Anadolu ile Balkanlar’daki iktidar mücadelelerini dikkate almak gerekir. Derste II. Murad’ın saltanatından II. Bayezid döneminin başlangıcına kadar uzanan süreç ele alınacaktır. Bu dönem şu ana temalar etrafında ele alınacaktır:

•⁠  ⁠Sosyal ve Siyasi Çevre

•⁠  ⁠Dil ve Eğitim

•⁠  ⁠Edebiyat ve Tarih Yazımı

•⁠  ⁠Siyaset Düşüncesi ve İmparatorluk İdeolojisi

•⁠  ⁠[Tartışma: Türk, İslam, Avrupa, ve Dünya Tarihi Bağlamında Fatih Dönemi]

Arsen Nişanyan / Geç Bizans ve Osmanlı Tarihi

Kritovulos ve Mehmed’in Roma Vizyonu

İmrozlu Kritovulos, Fatih’i yalnızca Bizans İmparatorluğu’nu ortadan kaldıran bir hükümdar olarak değil, Roma imparatorluk mirasıyla ilişki kuran yeni bir hükümdar olarak anlatır. Derste Kritovulos’un tarih anlayışı, kullandığı klasik Yunan tarih yazıcılığı dili ve Fatih tasviri incelenecektir. İstanbul’un yeniden kuruluşu, Fatih’in Kayser-i Rûm iddiası ve Osmanlı yönetiminin Roma ve Bizans geçmişiyle kurduğu ilişki değerlendirilecektir. Fatih’in Roma mirasıyla ilişkisinin yalnızca bir unvan meselesi mi, yoksa daha geniş bir siyasi yaklaşımın parçası mı olduğu tartışılacaktır.

Abdülkadir Özcan / Osmanlı Hukuk ve Teşkilat Tarihi

Fatih Kanunnâmesi ve Osmanlı Devlet Düzeninin Kuruluşu

Fatih Kanunnâmesi, Osmanlı devlet teşkilatı, saray düzeni ve hanedan hukukuna ilişkin önemli kaynaklardan biridir. Derste kanunnâmenin hazırlanışı, günümüze ulaşan nüshaları ve metnin güvenilirliği hakkındaki tartışmalar ele alınacaktır. Divan düzeni, devlet görevlilerinin konumları, saray teşrifatı ve görev hiyerarşisi üzerinden merkezî idarenin yapısı incelenecektir. Kardeş katli hükmü ise “nizâm-ı âlem”, hanedan düzeni ve taht mücadeleleri bağlamında değerlendirilecektir. Kanunnâmenin mevcut uygulamaları kayda geçiren bir metin mi, yoksa yeni bir siyasi ve hukuki düzenleme mi olduğu tartışılacaktır.

Efe Murat Balıkçıoğlu / Osmanlı Entelektüel Tarihi ve İslam Felsefesi (Online)

Fatih’in Sarayında Felsefe ve Kelâm: Zeyrek–Hocazâde Münazarası

Fatih’in sarayı, siyasi ve idari işlerin yanında ilmî ve felsefi tartışmaların da gerçekleştiği bir merkezdi. Zeyrek ile Hocazâde arasında Fatih’in huzurunda yapılan münazara, 15. yüzyıl Osmanlı düşünce dünyasında felsefe, kelâm, saray himayesi ve hükümdarlık arasındaki ilişkileri incelemek için önemli bir örnek sunmaktadır. Derste tartışmanın konusu, tarafların kullandıkları deliller ve itiraz yöntemleri incelenecektir. Münazaranın âlimler arasındaki rekabet ve ilmî hiyerarşiyle ilişkisi de ele alınacaktır. Fatih’in ve Mahmud Paşa’nın tartışmadaki konumu üzerinden sarayın ilim hayatını nasıl desteklediği ve yönlendirdiği değerlendirilecektir. Böylece Fatih dönemi, siyasi ve hukuki gelişmelerin yanında dönemin entelektüel hayatı üzerinden de incelenecektir.

Hamid İncidelen / Roma Mirası ve Osmanlı Otoritesinin Dönüşümü (Online)

Bu sunum, II. Mehmed’in 1453 sonrasında kendisini Roma imparatorlarının meşru varisi olarak konumlandırmasının Osmanlı hükümdarlık anlayışını nasıl dönüştürdüğünü ele almaktadır. Temel argüman, bu Roma mirası iddiasının mevcut Türkî, Cengizî, İranî ve İslamî siyasal geleneklere eklemlenerek daha cihanşümul bir imparatorluk tasavvuru oluşturduğudur. Bu süreç, bir yandan Osmanlı otoritesinin gayrişahsileştirilerek daha merkezi ve kurumsal bir nitelik kazanması, diğer yandan da Topkapı Sarayı’ndaki tercüme ve istinsah faaliyetleri üzerinden Roma mirasıyla kurulan entelektüel ilişki üzerinden incelenecektir. Sunum, bu dönüşümün izlerini Osmanlı tarihyazıcılığı ve maddi kültür unsurları üzerinden takip edecektir.

S. Berk Metin / İstanbul’un “İkinci Fethi”: II. Mahmud, Meşruiyet Krizi ve Bir Osmanlı Altın Çağı Olarak Fatih Sultan Mehmed Dönemi (Online)

Bu sunum, erken 19. yüzyılda Fatih Sultan Mehmed devrinin bir “Altın Çağ” olarak yeniden tahayyül edilmesinin II. Mahmud’un (s. 1808–1839) dinî-siyasî meşruiyet arayışındaki yerini ele almaktadır. Temel argüman, özellikle 1826’da Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasının ardından II. Mahmud’un kendisini Fatih’ten sonra İstanbul’un “ikinci fatihi” olarak konumlandırdığı ve 1453’ün fetih hafızasını kendi saltanatının İslamî “ihya” siyasetiyle ilişkilendirdiğidir. Bu süreç, II. Mahmud’un yoğun biçimde okçulukla meşgul olması ve Okmeydanı’yla devamlı alakası üzerinden takip edilebilir: Osmanlı geleneğine göre Fatih, 1453 kuşatması sırasında otağını burada kurmuş ve fethin ardından meydanı okçulara vakfetmişti. II. Mahmud da “ecdad-ı izâmı” gibi bir Gazi imajı oluşturmak istiyordu. Sunum, okçuluğun yanı sıra Eyüp Sultan Türbesi’nin restorasyonu, sahabe kabirlerinin restorasyonları ve Müslümanlar ile Ortodoks Rumlar arasında paylaşılan bazı kutsal mekânların İslamîleştirilmesi üzerinden II. Mahmud döneminde İstanbul’un sembolik olarak yeniden “fethedilmesini” inceleyecektir.

Ders programı, lojistik aksaklıklar yaşanması halinde tekrar düzenlenecektir.

Kamp süreciyle ilgili sorularınız için:

İsmail Enis Ölgen: enisolgen@gmail.com